PERFORMANS TEST VE ÖLÇÜMLERİ

Aşağıda verilen performans bileşenlerinin test ve ölçümleri yapılabilmektedir. Bu test ve ölçümlerin bazıları laboratuarımızda gerçekleştirilebildiği gibi arzu edilmesi halinde takımınızın antrenman sahasında da mobil ölçüm araçlarımız ile gerçekleştirilebilmektedir.

1. Antropometrik Testler: Sporcuların fiziksel ve vücut yapı özelliklerine ait parametrelerin değerlendirilmesini içermektedir. Bu parametreler; boy, vücut ağırlığı, vücut yağ yüzdesi, yağsız vücut kitlesi, somatotip (yağlılık, kaslılık, incelik), total vücut suyu, sağ ve sol olmak üzere kol ve bacaklar ile gövdeye ait bölgesel yağ ve kas kitlesi dağılımından oluşmaktadır. Laboratuarımızda vücut kompozisyonu “Biyoelektrik İmpedans” ve “Antropometrik Yöntem” ile değerlendirilmektedir. Her iki yöntemde de elde edilen veriler daha sonra spor branşı, cinsiyet ve yaşa özgü literatürde yaygın olarak kullanılan formüllerle değerlendirilmektedir.

Vücut yapısı (Somatotip) ise Heath-Carter yöntemi ve endisler kullanılarak belirlenmekte, bu ölçümler sonrasında sporcuların yağlılık, kaslılık ve incelik değerleri analiz edilmektedir

Yağ kitle kuvvet üretimine katkıda bulunmadığından; sporcuların daha hızlı, daha yüksek ve daha kuvvetli olabilmesi için kas kitlesinin optimal düzeyde olması gereklidir.

2. Kuvvet Testleri-Sıçrama Testleri: Sporcuların sıçrama performanslarından hareketle maksimal kuvvet, patlayıcı kuvvet ve elastik kuvvet bileşenlerine ait değerlendirmelerin yapıldığı testlerdir. Antrenman planlamasında kullanılan diğer bir sıçrama testi olan “Derinlik Sıçraması” testinde ise; sporcuların pliometrik antrenmanlarında kullanılacak sıçrama yükseklikleri bireysel olarak; yerde kalış süresi, düşülen yükseklik ve sıçrama yüksekliğinden belirlenmekte ve her sporcu için optimal sıçrama yüksekliği bulunabilmektedir.

Diğer bir sıçrama testi olan “Çoklu Sıçrama” testinde ise; sporcunun başlangıçta sergilediği gücün verili süre içerisindeki değişimi analiz edilerek anaerobik dayanıklılık antrenmanları için en uygun çalışma süresi bulunabilmektedir.

Sıçrama antrenmanları için seçilen yöntem doğru olsa bile çok yüksek ya da çok düşük yüksekliklerle antrenman yapılıyorsa, istediğiniz verimi alamaz ve/veya sağlık sorunları yaşanabilirsiniz. Optimal antrenman şiddetinin belirlenmesi performansın geliştirilebilmesi için oldukça önemlidir.

3. Kuvvet Testleri-İzokinetik Kuvvet Testi: Alt ve üst gövde kas gruplarına yönelik izokinetik ve izometrik kas kuvvetinin değerlendirildiği bu testte; asimetrik kuvvet ve agonist- antagonist kas gruplarının kuvvet orantısı belirlenebilmektedir. İzokinetik dinamometre ile standart ve kontrol edilebilir bir ortam olan laboratuvarlarda eklem çevresindeki bu kas gruplarının kuvvetinin belirlenmesinde sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir. İzokinetik dinamometrelerin sağladığı standart açısal hızlarda, örneğin diz eklemi kas gruplarının hareket genişliği boyunca ortaya koyduğu açısal kuvvet ya da diğer adıyla dönme momenti (tork) performansı ölçülebilmektedir. Bu yöntemle bacak kas grupları arasında oluşan kuvvet farklarının tespiti antrenmanın yönlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır.

Aynı zamanda belirli kas gruplarına yönelik izokinetik dinamometre ile yapılan izokinetik ve izometrik antrenman programları sonucunda kazanılan kuvvet gelişimi diğer kuvvet antrenmanlarına göre daha hızlı gerçekleştiğinden; sakatlık sonrası tedavi döneminde bu egzersizler sıklıkla kullanılmakla, ayrıca olası sakatlık ihtimalleri de bu test ile belirlenebilmektedir.

İzokinetik dinamometre ile egzantrik, konsentrik ve her iki kasılma türüne yönelik egzersizler sporcunun ihtiyaçları doğrultusunda yapılabilmektedir. İzokinetik dinamometre ile aynı zamanda proprioseptif performans arttırma antrenmanı, patlayıcı izokinetik antrenman ve senkronize kas stimulasyonu egzersizleri de yapılabilmektedir.

Araştırmalar, %60-75 arası Hamstring/Kuadriseps kas kuvveti oranının, bacak kaslarında oluşan asimetriye bağlı olarak meydana gelen herhangi bir sakatlanmayı önleyici bir etken olduğunu belirtmektedir. Araştırmalarda ayrıca sağ ve sol bacak kaslarının maksimum kuvvet değerleri arasında en fazla %5-10’luk bir farkın normal kabul edilebileceği gösterilmiştir.

4. Sürat ve Çabukluk Testleri: Bu testler, sporcuların belirli mesafelerdeki sürat performansı ve farklı yönlere hareket kalıplarını içeren çabukluk performansının fotoseller yardımıyla ölçülmesini kapsamaktadır. Bu testlerde kullanılacak test protokolü, antrenörün belirlediği formatlarda dizayn edilebilmekte ve uygulanabilmektedir.

Antrenmanların verimliliğini kontrol edebileceğiniz standart bir yöntem olmadığında sporcuların antrenman programına verdiği cevabı ve yeni oluşturulacak antrenman stratejileri sağlıklı belirlenemez. Bu test ve ölçümlerle antrenörler, hedeflerine doğru giderken stratejilerini sağlıklı bir şekilde oluşturabilirler.

5. Anaerobik Güç ve Kapasite Testi: Kasların yüksek şiddetli bir anaerobik yüklenme sırasında oksijen kullanmaksızın enerji üretme gücü ve bunu devam ettirebilme özelliği farklı sürelerde ayarlanabilen (5-10-15-30 sn) Wingate testi ile değerlendirilmektedir. Wingate testi anaerobik performansı belirlemeye yönelik testlerden biri olmakla birlikte, bu testi diğer testlerden ayıran en belirgin özellik anaerobik performansın hem laktasit hem de alaktasit bileşeni hakkında bilgi verebilmesidir. Test sonucunda belirlenen süre için “Zirve Güç”, “Ortalama Güç”, “Minimum Güç” olarak tanımlanan performans kriterleri belirlenebilmekte ve anaerobik güçteki devamlılık özelliği, en yüksek ve en düşük güç değerlerinden belirlenen, testin sonunda ortaya çıkan güç kayıplarını yorgunluk indeksi (YI) ile de değerlendirilebilmektedir. Testler alt ve üst gövdeye yönelik ayrı ayrı yapılabilmektedir.

Sporcuların mevcut durumunu belirleyip, benzer diğer sporcuların sonuçlarıyla karşılaştırarak antrenman stratejinizi belirleyebilirsiniz. Test ve ölçümler yardımıyla eksik ya da zayıf yönler belirledikten sonra yaptıracağınız antrenmanlarla takımın performansını arttırabilirsiniz.

6. Laktat ve Aerobik Dayanıklılık Testleri: Laboratuarımızda dayanıklılık özelliğinin test edilmesinde ve antrenmanların yönlendirilmesinde kullanılan; Maksimal Oksijen Tüketimi (VO2max), VO2max koşu hızı ya da iş yükü, VO2max’ın kullanılan yüzdesi (%VO2max), Koşu Ekonomisi, Anaerobik Eşik, Sabit Laktat Eşikleri, Kalp Atım Hızı (KAH) parametreleri spor dalına özgü ergometrelerde uygulanan test protokolleriyle belirlenmektedir. Literatürde dayanıklılık antrenmanlarının planlamasında yaygın olarak kullanılan KAH ve spesifik Laktat konsantrasyonlarına karşılık gelen iş yüküyle planlanan antrenman alanları yer almaktadır. Dayanıklılık antrenmanı sırasında kan laktat seviyeleri, enerji sistemlerinin yüzde olarak katkısı hakkında da bilgi vermektedir. Bununla birlikte, kan La seviyeleri ya da bu seviyelere karşılık gelen KAH verileri ile amaçlanan antrenman şiddetinde çalışılıp çalışılmadığı hakkında da bilgi sağlanabilmektedir.

Dayanıklılık testlerinde spora özgü test yöntemi uygulanabilmekte, bu testler yine spor branşına özgü olarak; koşu bandı, bisiklet, kürek ergometresi veya saha koşullarında yapılabilmektedir. Dayanıklılık testleri sonrasında sezon başı ve/veya sezon içinde yaptırılacak dayanıklılık antrenmanları için optimal antrenman şiddeti ve kapsamı bireye özgü belirlenebilmektedir.

7. Denge Testleri: Sporcuların sağ-sol ağırlık aktarımı ile denge özelliği statik ve dinamik olarak izokinetik denge sistemiyle değerlendirilmektedir. Sakatlık sonrası tedavide de izokinetik denge sisteminden yararlanılmakta, yapılan denge ve proprioseptif çalışmalarla sporcunun sahaya dönüş̧ süresi azaltılmaktadır.

8. Esneklik Testleri: Eklem ve eklem serilerine yönelik esneklik testleri uygulanmakta ve çıkan sonuçlara göre sporcuların gonyometrik eklem hareket açıklığı, postur bozuklukları, biyomekanik ve asimetrik farklılıklar ya da kas uzunluğu/kısalıkları tespit edilebilmektedir. Aşırı ya da sınırlı esneklik özelliğine sahip eklemler belirlenmekte ve buna yönelik tedavi ya da egzersiz önerileri yapılmaktadır.

9. Reaksiyon Süresi: Sporcuların görsel ve işitsel reaksiyon süreleri spora spesifik olarak test edilmektedir.

10. Gelişim Dönemlerinin Analizi: Altyapı sporcularının gelişim dönemlerinin analiz edilmesi, bazı antrenman yöntemlerinin planlanması konusunda yardımcı olmaktadır. Bu analizin özellikle alt yapı sporcularına uygulanması önerilmektedir.